Alzheimer może zaczynać się od dwóch obszarów mózgu, nie od hipokampa
Zmiany w mózgu związane z chorobą Alzheimera mogą być widoczne nawet dekadę przed pojawieniem się kłopotów z pamięcią. Naukowcy z Johns Hopkins University wskazali dwa obszary mózgu, które zaczynają się kurczyć wcześniej niż hipokamp, czyli struktura, na którą lekarze zwykle zwracają uwagę w pierwszej kolejności.
Co odkryli badacze
Zespół przeanalizował setki zdjęć mózgu uzyskanych metodą rezonansu magnetycznego (MRI) oraz pozytonowej tomografii emisyjnej (PET). Materiał pochodził z dwóch niezależnych projektów badawczych: Alzheimer’s Disease Neuroimaging Initiative oraz badania Biomarkers of Cognitive Decline Among Normal Individuals. Skany obejmowały osoby bez objawów, osoby z zaburzeniami poznawczymi oraz pacjentów, którzy ostatecznie zmarli z powodu choroby.
We wszystkich grupach powtarzał się ten sam wzorzec. Kora śródwęchowa i ciało migdałowate, położone w pobliżu hipokampa, traciły tkankę wyraźniej niż sam hipokamp we wczesnej fazie choroby. Pierwsza z tych struktur pomaga przywoływać zapamiętane wcześniej informacje, druga uczestniczy w zapamiętywaniu przeżyć emocjonalnych.
Autorzy podkreślają, że patrzenie wyłącznie na hipokamp może sprawiać, że część wczesnych sygnałów umyka.
Związek z białkiem tau
Badacze powiązali utratę tkanki z białkiem tau. W zdrowym mózgu pomaga ono utrzymywać wewnętrzną strukturę komórek nerwowych. W chorobie Alzheimera gromadzi się w nieprawidłowy sposób i tworzy złogi zakłócające pracę neuronów. Dzięki obrazowaniu PET i cyfrowej analizie patologicznej naukowcy ustalili, że obszary zaniku istoty szarej pokrywają się z miejscami zmian związanych z tau.
Główny autor badania, inżynier biomedyczny Michael Miller, ujął znaczenie wyników tak: „To co najmniej pięć do dziesięciu lat, w których mózg się zmienia”.
Co to oznacza w praktyce
Na razie to wciąż badania naukowe, nie gotowy test. Autorzy zaznaczają, że wskazali potencjalne biomarkery, ale nie stworzyli jeszcze narzędzia klinicznego, które pozwalałoby przewidzieć chorobę z wieloletnim wyprzedzeniem. Badacze wyobrażają sobie jednak, że w przyszłości, gdy obrazowanie mózgu stanie się tańsze i bardziej dostępne, lekarze mogliby oceniać te struktury u osób z grupy ryzyka, na przykład z obciążeniem rodzinnym, nawet w wieku 30–40 lat.
Kolejny etap to zbadanie, co dzieje się w tych obszarach na poziomie molekularnym, wokół nieprawidłowo gromadzącego się tau. Według autorów może to wskazać nowe cele dla terapii, które przerywałyby chorobę, zanim dojdzie do rozległych uszkodzeń.
Znaczenie dla polskich czytelników
Choroba Alzheimera jest najczęstszą przyczyną demencji na świecie, a Polska, podobnie jak inne kraje europejskie, się starzeje, więc temat dotyczy wielu rodzin. Opisane badanie nie zmienia dziś standardów diagnostyki w Polsce ani w UE: rezonans mózgu i PET nie są przesiewowymi badaniami dla osób zdrowych i nic nie wskazuje, by taka zmiana była bbliska.
W praktyce warto więc traktować to jako kolejny krok w stronę wcześniejszego rozpoznawania choroby, a nie powód do samodzielnego szukania badań. Jeśli zauważasz u siebie lub bliskich narastające problemy z pamięcią, orientacją czy zachowaniem, najlepszym punktem wyjścia pozostaje wizyta u lekarza rodzinnego, który może skierować do neurologa lub geriatry.
Wyniki opublikowano w czasopiśmie „NeuroImage: Reports” i zaprezentowano na dorocznym spotkaniu Society for Neuroscience, Neuroscience 2026.
Źródło: ScienceDaily – „Alzheimer’s may start shrinking two brain regions years before memory loss”



