Jedna trzecia łańcucha dostaw AI jest poza radarem rządów – raport
Nawet jedna trzecia globalnego łańcucha dostaw sztucznej inteligencji nie jest uwzględniana w strategiach i przepisach rządów – wynika z raportu badaczy z Uniwersytetu Cambridge. Autorzy mówią o ogromnej „strefie niewidzialności” w środku produkcji AI, czyli tam, gdzie powstają projekty chipów, obudowy układów i serwery.
Czternaście warstw i prawie 800 firm
Zespół projektu AI & Geopolitics z Cambridge opisał łańcuch dostaw AI jako 14 warstw. Zaczyna się od surowców mineralnych i ultraczystych gazów potrzebnych w przemyśle półprzewodników, a przechodzi przez wafle krzemowe, chipy i serwery aż po wytrenowane modele. Dochodzą do tego warstwy przekrojowe, takie jak standardy zarządzania i szlaki żeglugowe.
Badacze wyróżnili 137 elementów, na przykład gal albo platformy chmurowe w skali hiperskalowej, oraz 351 podelementów, czyli specyfikacji technicznych decydujących o tym, kto może je dostarczać. Wytwarza się je lub koordynuje w ponad 50 krajach. Pozycje w łańcuchu zajmuje prawie 800 firm z 56 krajów i terytoriów.
Następnie naukowcy porównali tę mapę ze 117 dokumentami politycznymi dotyczącymi AI z 43 państw i terytoriów oraz z UE i OECD. Okazało się, że nieco ponad 33% elementów łańcucha nie pojawia się w nich wcale. Dokumenty skupiają się na modelach, centrach danych, finansowaniu i regulacjach, a pomijają fabryki, chemikalia, oprogramowanie do projektowania chipów i technologie pakowania układów.
Fizyczny środek łańcucha poza zasięgiem polityki
Największe luki dotyczą „fizycznego środka” łańcucha: projektowania, pakowania i testowania chipów oraz części sprzętu i oprogramowania stojących za mocą obliczeniową. Raport podaje dwa przykłady.
- Oprogramowanie EDA do projektowania chipów, z którego korzystają m.in. Nvidia, AMD i Google. Rynek jest zdominowany przez trzy amerykańskie firmy: Synopsys, Cadence i Siemens EDA. Mimo to rzadko zajmują się nim politycy.
- Zaawansowane pakowanie układów, czyli łączenie wielu chipów w wydajne procesory AI. Skupia się ono głównie w Azji, m.in. na Tajwanie, w Wietnamie i na Filipinach.
Główna autorka raportu, dr Siyi Liu, ujęła to tak: „Politycy skupiają się na GPU, ale ignorują zakłady pakujące, bez których te chipy nie staną się użytecznym sprzętem do AI”. Zakłócenie na jednym z wczesnych etapów może wywołać efekt domina, a w konsekwencji niedobory, wstrząsy na giełdach i spadek produktywności na świecie.
Mocni gracze, o których się nie mówi
Zdaniem autorów wiele państw ma w łańcuchu większą siłę, niż same przypuszczają. Japonia zajmuje drugie miejsce po USA pod względem liczby pozycji w łańcuchu, przed Chinami: 101 japońskich firm działa w 69 elementach, od wafli krzemowych po testowanie półprzewodników. Własne dokumenty strategiczne Japonii wymieniają tylko trzy z nich. Firma Ajinomoto kontroluje ponad 95% światowych dostaw folii build-up, izolacyjnego materiału potrzebnego do produkcji zaawansowanych chipów.
Podobnie jest w innych krajach. Wielka Brytania ma udział w 41 elementach, ale jej polityka wymienia tylko trzy, pomijając projektowanie chipów (Arm) i gazy przemysłowe (Linde). Belgia jest silna w recyklingu chemikaliów dla półprzewodników i ma ośrodek badawczy imec. Irlandia pełni rolę gospodarza dla europejskich baz wielkich firm technologicznych, a Katar produkuje znaczną część światowego helu. Nawet holenderski ASML, dominujący w litografii EUV, zależy od kluczowych części kontrolowanych przez firmy z Niemiec i USA.
Wniosek raportu jest jasny: pełna „suwerenność AI”, czyli samodzielne prowadzenie całego łańcucha dostaw, jest niemożliwa. Badacze przygotowali narzędzie, które pozwala rządom sprawdzić własną pozycję i zdecydować, kiedy dywersyfikować dostawców, a kiedy budować krajowe zdolności zamiast polegać na obcym dostawcy.
Co to oznacza dla Polski i Europy
Raport nie omawia osobno pozycji Polski, więc nie wiadomo, jakie miejsce zajmuje ona w tej układance. Dotyczy jednak Europy: wśród analizowanych dokumentów były unijne, a kraje UE, takie jak Niemcy, Holandia, Belgia i Irlandia, odgrywają w łańcuchu istotne role. Debata o europejskiej niezależności technologicznej powinna więc uwzględniać całą produkcję sprzętu, a nie tylko modele i centra danych.
Dla zwykłego użytkownika nie oznacza to zmian z dnia na dzień. Pokazuje jednak, że dostępność usług AI zależy od wąskich gardeł, o których rzadko się mówi. Ewentualne zakłócenia mogłyby według autorów odbić się na rynkach i produktywności również poza krajami, w których te wąskie gardła się znajdują.
Źródło: Tech Xplore – „A third of the global AI supply chain is ‘invisible’ to governments, study finds”



